دوازدهمین و آخرین امام شیعه امامیه و فرزند امام حسن عسکری (علیه‌السلام) است. او در نیمه شعبان در سامرا متولد شد و نام و کنیه‌اش هم‌نام پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) است؛ مشهورترین لقبش نیز مهدی، قائم و صاحب‌ الزمان می‌باشد.
امام مهدی پس از شهادت پدر، به امامت رسید و بنا بر آموزه‌های امامیه، برای حفظ جان و تحقق برنامه الهی، وارد دو دوره غیبت صغری و غیبت کبری شد. در غیبت صغری، که حدود ۷۰ سال به طول انجامید، ارتباط شیعیان با امام زمان از طریق نواب اربعه برقرار بود و توقیعات متعددی از جانب آن حضرت صادر شد.
با آغاز غیبت کبری در سال ۳۲۹ق، نیابت خاص پایان یافت و امام مهدی (علیه‌السلام) از دید عموم غایب شد، اما هدایت امت به‌طور باطنی ادامه دارد. بر اساس روایات، در این دوران، شیعیان موظف‌اند در مسائل دینی و اجتماعی به فقیه و مرجع تقلید جامع‌ الشرایط رجوع کنند و وظیفه انتظار را با ایمان، عمل صالح و زمینه‌سازی برای ظهور حقیقی او معنا بخشند.
در متون حدیثی شیعه و نیز بسیاری از منابع اهل سنت، اصل باور به یک نجات‌بخش موعود در آخر الزمان تأیید شده است. روایات، برای ظهور امام مهدی (علیه‌السلام) علائم متعددی برشمرده‌اند که به دو دسته علائم حتمی ظهور و علائم غیر حتمی ظهور تقسیم می‌شوند و در کنار شرایطی چون گسترش ظلم، زمینه‌ساز قیام جهانی او برای برپایی قسط و عدالت خواهند بود.